Trong kỷ nguyên của Trí tuệ Nhân tạo (AI), khi nhân loại đang mải mê chạy đua tạo ra những thuật toán xử lý dữ liệu lạnh lùng, Giáo sư Rosalind Picard – Tiến sĩ khoa học, Nhà khoa học trưởng kiêm Chủ tịch Phòng thí nghiệm Truyền thông MIT và Chủ tịch Empatica tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã chọn một lối đi riêng: dạy cho máy tính biết “cảm nhận”. Là “mẹ đẻ” của ngành Affective Computing (Điện toán Cảm xúc), bà đã chứng minh rằng trí thông minh thực sự không thể tách rời cảm xúc [6].
Nhưng câu chuyện chấn động nhất về Rosalind Picard không nằm ở những con chip hay bằng sáng chế, mà nằm ở cuộc cách mạng trong tâm hồn bà. Từ một người vô thần kiêu hãnh, coi Đức tin là “thuốc phiện”, bà đã thực hiện một cú “bẻ lái” ngoạn mục để trở thành một Tín hữu tin Chúa nhiệt thành. Dưới đây là hồ sơ chi tiết về hành trình tìm kiếm chân lý của bà.
Giáo sư Rosalind Picard – Nguồn [6]
PHẦN 1: KHI THƯỢNG ĐẾ CHỈ LÀ “GIẢ THUYẾT THỪA THÃI” TRONG MẮT NHÀ KHOA HỌC
- Tuổi trẻ và niềm tin tuyệt đối vào “Vị thần Khoa học”
Lớn lên trong thập niên 1960-1970, Rosalind Picard được định hình bởi môi trường giáo dục đề cao chủ nghĩa duy vật. Ngay từ nhỏ, bà đã là một học sinh xuất sắc, luôn tin rằng khoa học là chìa khóa vạn năng giải quyết mọi vấn đề. Bà tốt nghiệp thủ khoa ngành Kỹ thuật điện tại Georgia Tech và tiếp tục chinh phục học vị Tiến sĩ tại MIT danh giá.
Trong giai đoạn này, thế giới quan của Picard hoàn toàn khép kín trong logic toán học. Bà tin rằng không có Chân lý nào tồn tại ngoài những gì có thể cân đong, đo đếm. Đối với bà, khái niệm về Thượng đế là một giả thuyết thừa thãi, không cần thiết cho phương trình của vũ trụ.
- Định kiến khắc nghiệt: “Tôn giáo là chiếc nạng cho kẻ yếu”
Thái độ của Picard thời trẻ đối với tôn giáo không chỉ là sự thờ ơ, mà là sự coi thường gay gắt. Bà xem những người có đức tin là những kẻ chối bỏ lý trí.
Trong một buổi chia sẻ tại Veritas Forum [3] bà hồi tưởng lại suy nghĩ của mình lúc đó:
“Quan điểm của tôi lúc đó là những người Kitô hữu… thực sự không biết gì về khoa học… hoặc có lẽ họ cần một cái nạng (crutch), tôi thực sự không nghĩ họ thông minh lắm”[3].
Bà tin chắc rằng tôn giáo chỉ là một cơ chế phòng vệ tâm lý, một “chiếc nạng” dành cho những kẻ yếu đuối không dám đối mặt với sự vô nghĩa của cuộc đời. Bà tự hào tuyên bố mình đủ mạnh mẽ để bước đi mà không cần bất kỳ sự trợ giúp tâm linh nào.
PHẦN 2: CÚ SỐC TỪ NHỮNG “DỮ LIỆU LẠ” VÀ LỜI THÁCH THỨC LÒNG TỰ TRỌNG
2.1. Nghịch lý về những người hàng xóm thông thái
Pháo đài vô thần của Picard bắt đầu rạn nứt khi bà gặp gỡ những “dữ liệu ngoại lai” (outliers) mà bà không thể giải thích. Đó là một cặp vợ chồng hàng xóm: một bác sĩ phẫu thuật và một y tá.
Trong mắt Picard, họ là tinh hoa: cực kỳ thông minh, sắc sảo và logic. Nhưng điều kỳ lạ là họ lại sùng đạo.
“Tôi bắt đầu nhận ra rằng nhiều người trong số họ cực kỳ thông minh” [3].
Sự tồn tại của họ tạo ra một sự mâu thuẫn nhận thức (cognitive dissonance):
Nếu tôn giáo chỉ dành cho kẻ ngu dốt, tại sao những con người trí thức này lại tin Chúa? Họ mời bà đi nhà thờ, và bà đã tìm mọi lý do để từ chối, thậm chí giả vờ đau bụng để trốn tránh các cuộc thảo luận về đức tin.
2.2. Lời thách thức dành cho nhà nghiên cứu: “Hãy thu thập bằng chứng đi!”
Bước ngoặt xảy ra khi người hàng xóm đưa ra một lời thách thức đánh trúng vào lòng tự trọng nghề nghiệp của bà:
“Rosalind, cô là một nhà khoa học, cô luôn dựa trên bằng chứng. Vậy cô đã bao giờ đọc Kinh Thánh chưa? Nếu chưa, tại sao cô dám kết luận về một cuốn sách mà cô chưa từng thu thập dữ liệu?”
Chấp nhận lời thách thức, bà quyết định đọc Kinh Thánh, bắt đầu từ sách Châm Ngôn (Proverbs) trong Cựu Ước. Bà tiếp cận nó với tâm thế của một người đi tìm lỗi (debugger), mong tìm ra những điều mê tín để bác bỏ.
“Họ thách thức tôi đọc cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại… và trái với mong muốn của tôi, tôi bắt đầu thay đổi suy nghĩ về một số điều” [3].
Thay vì tìm thấy những điều phi lý, bà tìm thấy sự khôn ngoan sâu sắc về cách đối nhân xử thế. Bà đọc thấy: “Kẻ ngu dại khinh bỉ sự khôn ngoan và lời khuyên dạy”. Bà chợt nhận ra mình chính là “kẻ ngu dại” đó khi dám chê bai điều mình chưa hề biết.
PHẦN 3: CUỘC “CÁ CƯỢC” CỦA LÝ TRÍ VÀ BẢN NÂNG CẤP TÂM HỒN
3.1. Tiếp cận Đức tin bằng tư duy Logic
Rosalind Picard không nhảy vọt từ vô thần sang tin Chúa ngay lập tức. Đó là một quá trình tịnh tiến của tư duy logic.
- Nghiên cứu so sánh: Bà bắt đầu tìm hiểu nhiều tôn giáo khác nhau (Do Thái giáo, Phật giáo, Hồi giáo…) để có cái nhìn khách quan. “Tôi nghĩ… có lẽ mình nên nghiên cứu các tôn giáo lớn khác trên thế giới… Tôi bắt đầu đến các ngôi đền, thánh đường Hồi giáo”[3].
- Sàng lọc dữ liệu: Qua quá trình nghiên cứu, bà nhận thấy Kitô giáo có những yếu tố lịch sử rất vững chắc, đặc biệt là nhân vật Giêsu lịch sử. “Tôi chuyển dần quan điểm từ vô thần sang bất khả tri (agnostic), rồi đến hữu thần (theist), và cuối cùng là tin rằng những gì Tân Ước viết về Giêsu lịch sử là sự thật”[3].
3.2. Tiến hành “Thí nghiệm Đức tin” và kết quả bất ngờ
Để đi đến quyết định cuối cùng, Picard đã áp dụng tư duy của nhà toán học Blaise Pascal (thường gọi là Pascal’s Wager – Cuộc cá cược của Pascal). Bà cân nhắc hai giả thuyết: Nếu Chúa không tồn tại mà bà tin, bà chẳng mất gì nhiều; nhưng nếu Chúa tồn tại mà bà không tin, bà mất tất cả.
Với tư duy thực nghiệm, bà quyết định không chỉ ngồi suy nghĩ mà phải hành động:
“Tôi được thách thức không chỉ tin điều này mà còn phải đưa nó vào thực hành (put it to practice)… Tôi quyết định thử nghiệm nó như một thí nghiệm khoa học”[3].
3.3. “Hệ điều hành mới” cho cuộc đời
Vào một buổi sáng Chủ nhật, Rosalind Picard đã cầu nguyện lời cầu nguyện tiếp nhận Chúa. Bà mô tả cảm giác đó không phải là một sự bùng nổ cảm xúc tức thời, mà là một sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức, giống như một chiếc máy tính được cài đặt hệ điều hành mới tốt hơn (OS Upgrade).
“Hôm nay, đó là nguồn sức mạnh của tôi, một nguồn bình an, niềm vui và sự khôn ngoan tuyệt vời”[3].
Bà nhận ra rằng sự trống rỗng mà khoa học danh vọng không thể lấp đầy, nay đã được lấp đầy bởi mối quan hệ với Đấng Tạo Hóa.
PHẦN 4: KHI ĐỨC TIN THỔI HỒN VÀO CÔNG NGHỆ: TỪ PHÒNG LAB ĐẾN CỨU NGƯỜI
Sau khi tin Chúa, Rosalind Picard không hề từ bỏ khoa học. Ngược lại, đức tin đã trở thành “la bàn” định hướng cho các nghiên cứu của bà, chuyển từ kỹ thuật thuần túy sang công nghệ vị nhân sinh (human-centric).
4.1. Khai sinh ngành Máy tính Cảm xúc (Affective Computing)
Năm 1995, bà xuất bản cuốn sách Affective Computing, lập luận rằng AI cần phải có khả năng nhận biết và xử lý cảm xúc nếu muốn thực sự thông minh và hữu ích cho con người. Bà nhìn nhận cảm xúc không phải là lỗi của quá trình tiến hóa, mà là một phần thiết kế tinh xảo của Chúa ban cho con người.
4.2. Từ tấm lòng trắc ẩn đến thiết bị cứu sống hàng ngàn người
Đức tin hối thúc bà đưa công nghệ ra khỏi tháp ngà để cứu người. Bà đồng sáng lập Empatica, công ty chế tạo chiếc đồng hồ thông minh Embrace.
- Thiết bị này sử dụng AI để phát hiện các cơn động kinh co cứng-co giật và gửi cảnh báo cho người thân.
- Năm 2018, đây là smartwatch đầu tiên được FDA (Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) chấp thuận trong lĩnh vực thần kinh học.
Động lực của bà rất rõ ràng: Khoa học là công cụ Chúa ban để xoa dịu nỗi đau khổ của con người. Mỗi tin nhắn từ một người mẹ nói rằng “chiếc đồng hồ đã cứu con tôi đêm qua” chính là minh chứng hùng hồn nhất cho đức tin hành động của bà.
LỜI KẾT: ĐỊNH NGHĨA LẠI VỀ SỰ YẾU ĐUỐI VÀ ĐỈNH CAO TRÍ TUỆ
Nhìn lại hành trình hơn nửa đời người, Giáo sư Rosalind Picard đã có một cách nhìn hoàn toàn mới về khái niệm “chiếc nạng” mà bà từng chế giễu.
Bà lập luận rằng: Khi một người bị gãy chân, dùng nạng không phải là sự yếu đuối, mà là sự khôn ngoan để có thể tiếp tục di chuyển. Về mặt tâm linh, tất cả con người đều bất toàn và “khập khiễng” trước những câu hỏi lớn của cuộc đời. Việc thừa nhận mình cần Chúa không làm giảm đi giá trị của một nhà khoa học. Trái lại, “chiếc nạng” ấy giúp bà leo lên những đỉnh cao tri thức mới mà sức người hữu hạn không thể chạm tới.
Hành trình của Rosalind Picard là lời khẳng định mạnh mẽ: Khoa học và Đức tin không phải là hai đường thẳng song song. Chúng là đôi cánh cùng nâng đỡ con người bay lên chân lý.
“Có một món quà dành cho tất cả mọi người… và khi tôi chấp nhận món quà đó, nó đã tạo ra sự thay đổi to lớn trong cuộc đời tôi theo hướng tốt đẹp hơn”.
Tác giả : Fr. Jn. Trần Hoàng Giang – Hạt Giống Số
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Picard, R. (2019). “My Journey to God”. Christianity Today.
[2] MIT Media Lab. “Affective Computing Group Projects”.
[3] The Veritas Forum. (2019). “My Journey from Atheism to Christianity | Dr. Rosalind Picard (MIT)”. Video YouTube.
[4] Picard, R. (1997). “Affective Computing”. MIT Press.
[5] https://vaticanconference2021.org/dignitaries-and-speakers/rosalind-picard-scd/
