THINH LẶNG GIỮA ỒN ÀO CỦA THẾ GIỚI SỐ
“Giuse, chồng bà, là người công chính và không muốn tố giác bà, nên mới định tâm bỏ bà cách kín đáo”
(Mt 1, 18-24)
Tác giả: Lm. Gioan Trần
Chúng ta đang sống trong những ngày cuối cùng của Mùa Vọng, những ngày mà phố xá rực rỡ đèn hoa và rộn rã tiếng nhạc. Nhưng lạ thay, Lời Chúa hôm nay lại dẫn chúng ta vào một bầu khí hoàn toàn trái ngược: sự thinh lặng đầy khắc khoải của một người đàn ông – Thánh Cả Giuse.
Tin Mừng Thánh Matthêu thuật lại biến cố trọng đại nhất trong cuộc đời Giuse: Ngài phát hiện người vợ chưa cưới của mình là Maria đã mang thai. Đứng trước sự thật đau lòng và khó hiểu ấy, Giuse đã chọn làm gì? Ngài không la lối, không tố cáo, mà chọn một giải pháp âm thầm: “Định tâm bỏ bà cách kín đáo” (Mt 1, 19).
Từ thái độ của Thánh Giuse, hôm nay chúng ta suy gẫm về Sức mạnh của sự thinh lặng và Cám dỗ của lời nói trong thời đại kỹ thuật số hôm nay.
- Sự thinh lặng: từ chối quyền lên án
Luật Môsê thời bấy giờ cho phép, thậm chí khuyến khích việc công khai tố giác một người phụ nữ không chung thủy để ném đá (x. Đnl 22, 20-21). Giuse có “quyền” làm điều đó. Ngài có quyền nhân danh sự thật, nhân danh luật pháp để bảo vệ danh dự của mình và để xã hội lên án Maria.
Nhưng Giuse là “người công chính” (Mt 1, 19). Sự công chính của Giuse không phải là sự tuân thủ luật pháp một cách lạnh lùng, mà là sự công chính được thấm đẫm lòng thương xót. Trong Tông thư Patris Corde (Trái tim của người cha)[i], Đức Thánh Cha Phanxicô viết: “Thánh Giuse dạy chúng ta rằng: Tin vào Thiên Chúa cũng có nghĩa là tin rằng Ngài có thể hành động cả qua những nỗi sợ hãi, những mong manh của chúng ta… Ngài đã không chọn con đường tố giác, nhưng là con đường che chở”.
Giuse chọn thinh lặng không phải vì nhu nhược, mà để bảo vệ danh dự cho người mình yêu thương, dù Ngài chưa hiểu hết mầu nhiệm đang xảy ra. Sự thinh lặng của Giuse là tấm khiên che chắn cho Đức Mẹ và Hài Nhi khỏi búa rìu dư luận.
- Tiếng ồn của thời đại kỹ thuật số: văn hóa “bóc phốt”
Nhìn vào Thánh Giuse, rồi nhìn lại thế giới chúng ta đang sống, đặc biệt là không gian mạng xã hội, chúng ta thấy một bức tranh tương phản đau lòng.
Ngày nay, chúng ta được trang bị những công cụ truyền thông mạnh mẽ trong tay. Chỉ cần một cú nhấp chuột, một dòng trạng thái (status), hay một bình luận (comment), chúng ta có thể lan truyền thông tin đến hàng ngàn người. Và đáng buồn thay, thay vì dùng nó để “che chở” như Giuse, chúng ta thường dùng nó để “tố giác”.
Văn hóa “bóc phốt”, ném đá tập thể, hay chia sẻ những tin đồn chưa được kiểm chứng đang trở thành một “đại dịch” đạo đức.
Chúng ta vội vã kết án một người khi chỉ mới nghe một nửa sự thật.
Chúng ta nhân danh “công lý cộng đồng mạng” để lăng mạ, xúc phạm nhân phẩm người khác.
Chúng ta hả hê khi thấy lỗi lầm của người khác bị phơi bày.
Đức Thánh Cha Phanxicô, trong Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 53 (2019)[ii] với chủ đề “Từ các cộng đồng mạng xã hội đến cộng đồng nhân loại”, đã nhiều lần cảnh báo về vấn đề này, và những nguy cơ lớn đối với phẩm giá con người. Ngài gọi những tin đồn và sự nói xấu là “khủng bố bằng lời nói” (terrorism of gossip). Ngài nói: “ .. Môi trường kỹ thuật số cũng là một môi trường của sự cô đơn, thao túng, khai thác và bạo lực, thậm chí đến mức cực đoan của ‘dark web’… …Các phương tiện kỹ thuật số có thể khiến con người dễ bị nghiện, cô lập và dần mất liên hệ với thực tế cụ thể, cản trở sự phát triển của các mối quan hệ liên cá nhân chân thực…. Chúng ta định nghĩa bản thân bắt đầu từ những gì chia rẽ chúng ta thay vì những gì liên kết chúng ta, dẫn đến sự nghi kỵ và trút bỏ mọi loại định kiến… Các hình thức bạo lực mới đang lan rộng qua mạng xã hội, ví dụ như cyberbullying.. (bắt nạt qua mạng)”.
Khi chúng ta gõ phím để phán xét ai đó, chúng ta hãy tự hỏi: Nếu Giuse sống thời nay, Ngài có đăng một dòng trạng thái để nói về “người bạn bội bạc” không? Chắc chắn là không. Ngài chọn thinh lặng để Thiên Chúa có cơ hội lên tiếng.
- Trở nên người Samaria nhân hậu trên mạng
Bộ Truyền thông của Tòa Thánh gần đây đã ban hành tài liệu “Hướng tới sự hiện diện trọn vẹn: Suy tư mục vụ về việc tham gia mạng xã hội, 2023)”[iii], mời gọi các Kitô hữu hãy cư xử như Người Samaria nhân hậu trên “xa lộ kỹ thuật số”, coi mạng xã hội như con đường Jericho đầy những người bị thương cần chữa lành, nơi mọi người có thể là nạn nhân của chia rẽ, thù địch, hoặc tổn thương tinh thần. Chúng ta được mời gọi quyết định trở thành Người Samaritan hay người qua đường thờ ơ. Chúng ta “Nhận ra người hàng xóm/thân cận kỹ thuật số của chúng ta, có nghĩa là nhận ra rằng cuộc sống của mỗi người đều liên quan đến chúng ta, ngay cả khi sự hiện diện (hoặc vắng mặt) của họ được trung gian bởi các phương tiện kỹ thuật số”
Tài liệu nhắc nhở rằng: “Chúng ta không chỉ là những người ‘kết nối’, mà phải là những người kiến tạo sự gặp gỡ thực sự”, phải trở thành “người lân cận” trên mạng Người Kitô hữu không được dùng mạng xã hội để gieo rắc hận thù hay tin giả, nhưng phải dùng nó để chữa lành và nâng đỡ. Chúng ta, phải tránh lời lẽ thù địch và trở thành người lân cận qua lòng thương xót, nhận ra Chúa trong người bị thương, chính hành vi này dẫn đến Nước Thiên Chúa ngay trên mạng
- Thực hành gương Thánh Giuse:
Cẩn thận và Khoan dung trong phán đoán: Khi thấy một điều gì đó “chướng tai gai mắt”, đừng vội tin, đừng vội chia sẻ, và nhất là đừng vội kết án. Hãy dành một khoảng lặng để suy xét như Giuse “đang toan tính” trong lòng. Phong cách của “con cái Chúa nên thể hiện sự suy xét thấu đáo, chứ không phải phản ứng bốc đồng trên mạng xã hội. Do đó, tất cả chúng ta cần cẩn thận để không rơi vào những cạm bẫy kỹ thuật số ẩn chứa trong nội dung được cố tình thiết kế để gieo rắc xung đột giữa người dùng bằng cách gây ra sự phẫn nộ hoặc phản ứng cảm xúc. ”[iv].
Thinh lặng để lắng nghe Chúa: Chính trong sự thinh lặng, khi Giuse ngủ, Sứ thần Chúa mới có thể nói: “Này ông Giuse, đừng sợ…” (Mt 1, 20). Nếu tâm trí Giuse ồn ào tiếng oán trách, Ngài đã không nghe được tiếng Chúa. Chúng ta cũng vậy, nếu cứ mải mê lướt mạng, chạy theo những thị phi (drama) ồn ào, chúng ta sẽ không bao giờ nghe được tiếng lương tâm và tiếng Chúa mời gọi.
Kiêng bớt lời nói xấu: Hãy quyết tâm không tham gia vào các cuộc bàn tán, nói xấu, hay bình luận ác ý trên mạng. Hãy nhớ lời Đức Thánh Cha: “Đừng biến lời nói thành bom đạn hủy diệt người khác”,.”..Chúng ta phải cẩn trọng khi đăng tải và chia sẻ nội dung có thể gây hiểu lầm, làm trầm trọng thêm sự chia rẽ, kích động xung đột và làm sâu sắc thêm định kiến. Thật không may, việc bị cuốn vào những cuộc tranh luận gay gắt và đôi khi thiếu tôn trọng là điều phổ biến trong các cuộc trao đổi trực tuyến.
Tìm lại sự thinh lặng cầu nguyện: Hãy dành những phút giây thinh lặng thực sự, tắt điện thoại, để lần chuỗi Mân Côi. Như chúng ta đã biết, “Kinh Mân Côi rút lòng người ta khỏi sự yêu mến thế tục và sự hư ảo của nó”. Chính trong sự thinh lặng lặp đi lặp lại của lời kinh Kính Mừng, tâm hồn chúng ta sẽ lắng xuống, bớt đi sự xao động và nóng giận, để trở nên hiền lành như Thánh Giuse.
Bảo vệ danh dự người khác: Nếu biết lỗi lầm của ai đó, hãy cầu nguyện cho họ thay vì loan truyền nó. Đó là cách chúng ta “rước Chúa” vào nhà mình một cách ý nghĩa nhất.
Kết Luận
Thánh Giuse đã “tỉnh giấc” và làm theo lời Sứ thần. Ngài đã biến sự khủng hoảng thành cơ hội cứu độ nhờ sự thinh lặng và vâng phục. Xin cho mỗi người chúng ta, giữa một thế giới ồn ào và đầy xét đoán này, biết học nơi Thánh Cả bài học của sự bao dung: Nói ít đi để yêu thương nhiều hơn, và thinh lặng nhiều hơn để nghe được tiếng Chúa.
Lạy Thánh Giuse, Đấng gìn giữ sự thinh lặng thánh thiện, xin cầu cho chúng con biết dùng lời nói và mạng sống mình để xây dựng bình an, chứ không phải để gây chia rẽ. Amen.
[i] Đức Giáo Hoàng Phanxicô, Tông thư Patris Corde (Trái tim của người cha), số 2.
[ii] Đức Giáo Hoàng Phanxicô, Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 53 (2019): “Từ các cộng đồng mạng xã hội đến cộng đồng nhân loại”.
[iii] Bộ Truyền thông Tòa Thánh, Tài liệu Towards Full Presence (Hướng tới sự hiện diện trọn vẹn: Suy tư mục vụ về việc tham gia mạng xã hội), 2023.
[iv] Bộ Truyền thông Tòa Thánh, Tài liệu Towards Full Presence (Hướng tới sự hiện diện trọn vẹn: Suy tư mục vụ về việc tham gia mạng xã hội), 2023.
