CHỚ XÉT ĐOÁN
“Anh em đừng xét đoán, thì anh em sẽ không bị Thiên Chúa xét đoán”
Đnl 9,4b – 10 ; Lc 6,36 -38
Lm.John Trần
Ngày nọ Khổng Tử dẫn đệ tử từ nước Lỗ sang nước Tề. Trong đám đệ tử có Nhan Hồi và Lộ Tử là hai môn sinh được Khổng Tử sủng ái nhất.
Thời Đông Chu, loạn lạc khắp nơi khiến dân chúng lầm than đói khổ. Thầy trò Khổng Tử cũng có nhiều ngày nhịn đói cầm hơi. Ngày đầu tiên đến đất Tề, Khổng Tử và các môn sinh được một người nhà giàu biếu một ít gạo. Khổng Tử liền phân công: Lộ Tử và các môn sinh khác vào rừng kiếm củi, còn Nhan Hồi đảm nhận việc nấu cơm.
Đang đọc sách ở nhà trên, Khổng Tử bỗng nghe thấy tiếng động ở nhà bếp. Nhìn xuống, Ngài bắt gặp Nhan Hồi đang mở vung xới cơm cho tay vào nắm từng nắm nhỏ rồi bỏ vào miệng. Khổng Tử than thở: “Người học trò tín cẩn nhất của Ta lại là kẻ ăn vụng”.
Khi Lộ Tử và các môn sinh khác trở về, Khổng Tử cho tập họp các môn sinh lại và nói:
– “Bữa cơm đầu tiên trên đất Tề làm cho Thầy chạnh lòng nhớ đến quê hương, Thầy muốn xới một bát cơm để cúng Cha mẹ. Nhưng liệu nồi cơm này có sạch không?”.
Nhạn Hồi chắp tay thưa: “Dạ nồi cơm này không sạch. Bởi vì, khi cơm vừa chín, con mở vung ra xem thử. Chẳng may một cơn gió tràn vào. Bồ hóng và bụi rơi xuống làm bẩn nồi cơm. Sau đó con xới cơm bẩn ra định vất đi. Nhưng nghĩ rằng cơm ít mà anh em thì đông. Cho nên con đã ăn phần cơm ấy. Thưa Thầy như vậy là hôm nay con đã ăn cơm rồi.”
Nghe Nhạn Hồi nói xong, Khổng Tử lại ngẩng mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Thế ra trên đời này có những việc chính mắt mình trông thấy rành rành mà vẫn không hiểu được đúng sự thật. Suýt nữa Khổng Tử này trở thành kẻ hồ đồ”. ………………
Có một ranh giới rất mong manh giữa “nhìn thấy” và “thấu hiểu”. Câu chuyện về đức Khổng Tử và người học trò Nhan Hồi là một bài học đắt giá về sự hồ đồ của lý trí khi thiếu vắng cái nhìn của con tim. Ngay cả một bậc thánh hiền, khi tận mắt chứng kiến đệ tử “ăn vụng”, cũng đã suýt rơi vào sai lầm nếu không có sự đối thoại chân thành. Hóa ra, nắm cơm mà Nhan Hồi ăn không phải là hành vi tham lam, mà là một sự hy sinh thầm lặng: ông ăn phần cơm bẩn để dành phần sạch cho thầy và anh em.
Trong bài Tin Mừng hôm nay, Chúa Giêsu đưa ra một mệnh lệnh mang tính sống còn cho đời sống cộng đoàn: “Anh em đừng xét đoán, thì anh em sẽ không bị Thiên Chúa xét đoán. Anh em đừng tuyên án, thì anh em sẽ không bị Thiên Chúa tuyên án” (Lc 6,37).
Tại sao Chúa lại cấm chúng ta xét đoán?
Thứ nhất, vì chúng ta không bao giờ thấy hết sự thật. Giống như Khổng Tử, chúng ta thường chỉ thấy cái “vỏ” bên ngoài của hành động mà không thấu suốt được “nhân” bên trong của động cơ. Chỉ một mình Thiên Chúa mới là Đấng thấu suốt tâm can. Khi chúng ta vội vàng lên án người khác, chúng ta đang vô tình cướp quyền xét xử của Thiên Chúa. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo nhắc nhở chúng ta phải tránh mọi thái độ xét đoán hồ đồ: “Để không rơi vào sự xét đoán hồ đồ, mỗi người phải cẩn thận giải thích theo chiều hướng tốt, nếu có thể được, những ý nghĩ, lời nói và hành động của tha nhân” (GLHTCG, số 2478).
Thứ hai, vì chúng ta đều là những tội nhân. Thật mâu thuẫn khi một người đầy thương tích lại đi chê cười vết sẹo của người khác. Đức Thánh Cha Phanxicô đã cảnh báo về sự “nguội lạnh của lòng mến” dẫn đến thái độ chỉ trích và oán hận: “Sự xét đoán khắc nghiệt dành cho kẻ khác thường là tấm gương phản chiếu sự kiêu ngạo của chính mình” (Phanxicô, 2018). Thay vì dùng chiếc kính lúp để soi mói lỗi lầm của anh em, Chúa muốn chúng ta dùng chiếc gương để soi lại sự bất toàn của chính mình.
Chúa Giêsu không chỉ dừng lại ở việc cấm xét đoán, Ngài còn mời gọi một thái độ tích cực hơn: “Hãy có lòng nhân từ, như Cha anh em là Đấng nhân từ” (Lc 6,36). Mùa Chay là cơ hội để chúng ta thay đổi nhãn quan: từ ánh mắt soi mói sang ánh mắt cảm thông, từ bàn tay chỉ trích sang bàn tay nâng đỡ. Bởi vì, “Anh em đong bằng đấu nào, thì Thiên Chúa sẽ đong lại cho anh em bằng đấu ấy” (Lc 6,38).
Lạy Chúa, xin cho chúng con một trái tim biết bao dung để trước khi định buông lời xét đoán, chúng con biết dừng lại để lắng nghe và yêu thương. Xin giúp chúng con nhớ rằng: chỉ khi biết tha thứ cho anh em, chúng con mới xứng đáng nhận lãnh lòng thương xót của Chúa.
Amen.