“Hãy nhớ mình là bụi tro và sẽ trở về bụi tro”
Ge 2,12-18; 2Cr 5,20-6,2; Mt 6,1-6.16-18
Lm.John Trần
Hôm nay, chúng ta cùng nhau bước vào ngưỡng cửa của Mùa Chay Thánh bằng nghi thức xức Tro. Mùa Chay là một hành trình thiêng liêng kéo dài 40 ngày, một hành trình không phải để dẫn chúng ta đến sự u sầu, nhưng là để dẫn chúng ta đến niềm vui Phục Sinh rạng ngời. Dựa trên ý nghĩa sâu xa của bụi tro, tinh thần của Mùa Chay và đặc biệt là Sứ điệp Mùa Chay năm 2026 của Đức Thánh Cha Lêô XIV với chủ đề: “Lắng nghe và ăn chay: thời gian hoán cải”, tôi xin chia sẻ với anh chị em những suy tư sau đây để chúng ta cùng sống ý nghĩa mùa hồng phúc này.
1. Bụi Tro: Sự thật về thân phận và lòng khiêm nhường của con người
Khi chúng ta tiến lên để nhận tro trên đầu, vị linh mục sẽ nhắc lại lời trong sách Sáng Thế: “Hãy nhớ mình là bụi tro và sẽ trở về bụi tro”. Lời nhắc nhở này không phải là một bản án tử hình đầy bi quan, mà là một lời mời gọi sống trong sự thật về phận người.
- Nhìn nhận sự hữu hạn: Trong một thế giới mà con người đôi khi tự phụ rằng mình có thể làm chủ mọi sự nhờ công nghệ và trí tuệ, bụi tro nhắc chúng ta về sự mỏng manh. Chúng ta không bất tử. Mọi danh vọng, quyền lực, của cải mà chúng ta dày công xây đắp, cuối cùng cũng sẽ tan biến như làn khói. Nhận tro là cách chúng ta thừa nhận rằng: “Lạy Chúa, con không là gì nếu thiếu Ngài.”
- Sức mạnh của sự khiêm nhường: Tro vốn là kết quả của sự thiêu rụi. Để có tro, vật chất phải kinh qua lửa đỏ. Đời sống Kitô hữu cũng vậy, để trở nên khí cụ của Chúa, chúng ta phải để lửa tình yêu Thiên Chúa thiêu rụi những tự mãn, ích kỷ và kiêu ngạo. Khi cúi đầu nhận tro, chúng ta hạ mình xuống để Thiên Chúa có thể nâng chúng ta lên. Đó là bước đầu tiên và quan trọng nhất của sự hoán cải: trả lại vị trí trung tâm của cuộc đời cho Thiên Chúa.
2. Mùa Chay: Hành trình trở về và canh tân nội tâm
Mùa Chay không đơn thuần là một giai đoạn giữ luật lệ khắt khe về ăn uống, mà là một “cuộc thao luyện tâm linh”. Con số 40 ngày gợi lại hành trình của dân Israel băng qua sa mạc để về Đất Hứa, và 40 ngày Chúa Giêsu ăn chay trong hoang địa để chiến đấu với cám dỗ.
Đức Thánh Cha Lêô XIV trong sứ điệp năm nay đã nhấn mạnh rằng: Mùa Chay là thời gian để chúng ta thoát khỏi những “sa mạc của sự cô đơn” và “hoang địa của sự dửng dưng”. Ngài gọi đây là “thời gian thuận tiện” để dọn dẹp những rác rưởi trong tâm hồn, những thói quen xấu đã bám rễ sâu khiến chúng ta xa rời Thiên Chúa và anh chị em.
Hoán cải (metanoia) trong Mùa Chay có nghĩa là thay đổi hướng đi. Nếu bấy lâu nay chúng ta đang mải mê chạy theo những giá trị tạm bợ, thì 40 ngày này là cơ hội để chúng ta quay lưng lại với bóng tối và hướng nhìn về phía Ánh Sáng của Tin Mừng.
3. Sứ điệp của Đức Thánh Cha Lêô XIV: Lắng nghe và Ăn chay
Trong văn bản Sứ điệp Mùa Chay 2026, Đức Thánh Cha đã đặt ra hai hành động song hành: Lắng nghe và Ăn chay. Đây chính là “kim chỉ nam” cho chúng ta trong năm nay.
- Lắng nghe: Cửa ngõ của sự hiệp thông
Đức Thánh Cha nhận định rằng xã hội hiện đại đang rơi vào cuộc khủng hoảng của việc lắng nghe. Chúng ta nói quá nhiều nhưng nghe quá ít; chúng ta nghe âm thanh nhưng không nghe được tiếng lòng.
- Lắng nghe Lời Chúa: Mùa Chay mời gọi chúng ta mở cuốn Kinh Thánh ra. Đức Thánh Cha viết: “Đừng để Lời Chúa rơi vào mảnh đất sỏi đá của lòng ích kỷ”. Lắng nghe ở đây không chỉ là tiếp nhận thông tin, mà là để Lời Chúa thấm nhập vào tư duy, phán đoán và hành động của chúng ta.
- Lắng nghe tiếng kêu của thực tại: Đức Thánh Cha tha thiết mời gọi chúng ta lắng nghe tiếng rên siết của những người nghèo khổ, những người bị gạt ra bên lề, và cả tiếng kêu cứu của ngôi nhà chung Trái Đất. Ngài nhấn mạnh: “Ai không biết lắng nghe anh chị em mình thì cũng không thể nghe được tiếng Thiên Chúa”. Sự lắng nghe chân thành sẽ phá tan bức tường của sự dửng dưng, giúp chúng ta bước ra khỏi cái tôi chật hẹp để thấu cảm với nỗi đau của người khác.
- Ăn chay: Sự tự do khỏi nô lệ vật chất
Ăn chay theo sứ điệp năm 2026 của Đức Thánh Cha không chỉ giới hạn ở việc bớt đi một bữa ăn hay kiêng thịt. Ngài đưa ra một cái nhìn rộng lớn và sâu sắc hơn:
- Ăn chay là từ bỏ: Đó là việc từ bỏ những thói quen tiêu dùng vô độ, từ bỏ sự lệ thuộc vào mạng xã hội, và từ bỏ những lời nói gây chia rẽ, cay độc trên không gian mạng. Ăn chay giúp chúng ta lấy lại quyền làm chủ bản thân, thay vì để các bản năng dẫn dắt.
- Ăn chay để chia sẻ: Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Số tiền tiết kiệm được từ việc ăn chay phải trở thành nguồn lực cho bác ái”. Ăn chay mà không có bác ái thì chỉ là một hình thức giảm cân hay rèn luyện ý chí đơn thuần. Việc nhịn ăn phải đi đôi với việc làm cho người khác được no lòng. Đó là cách chúng ta thực hành sự liên đới, minh chứng rằng chúng ta yêu mến Thiên Chúa qua việc phục vụ tha nhân.
4. Sống Mùa Chay trong tinh thần Hiệp hành
Một điểm đặc biệt trong sứ điệp của Đức Thánh Cha năm nay chính là tính Cộng đoàn. Ngài nhắc nhở chúng ta rằng hành trình Mùa Chay không phải là một cuộc chạy marathon đơn độc. Chúng ta cùng nhau xức tro, cùng nhau cầu nguyện và cùng nhau hoán cải.
Mùa Chay là dịp để chúng ta chữa lành các mối tương quan trong gia đình, trong xứ đạo và trong xã hội. Đức Thánh Cha mời gọi mỗi Kitô hữu hãy trở thành những “người xây dựng hòa bình” ngay trong môi trường sống của mình. Ngài nói: “Thế giới đang khát khao sự dịu dàng của Thiên Chúa, và chúng ta chính là những kênh dẫn đưa sự dịu dàng đó đến với mọi người thông qua sự lắng nghe và chia sẻ”.
Anh chị em thân mến,
Nghi thức xức tro hôm nay có giá trị hơn nếu nó dẫn đến một sự thay đổi thực sự trong tâm hồn. Đừng để tro chỉ nằm lại trên tóc, nhưng hãy để tinh thần của sự khiêm nhường thấm sâu vào trái tim.
Hãy tự hỏi mình: Trong Mùa Chay này, tôi sẽ dành bao nhiêu thời gian mỗi ngày để lắng nghe Chúa qua Kinh Thánh? Tôi sẽ ăn chay khỏi thói xấu nào để dành không gian cho sự tử tế? Và tôi sẽ thực hiện hành động bác ái cụ thể nào để chia sẻ nỗi khổ đau với anh chị em chung quanh?
Xin Chúa, qua lời chuyển cầu của Đức Trinh Nữ Maria, giúp chúng ta sống những ngày Mùa Chay này thật sốt sắng. Xin cho mỗi chúng ta, khi kết thúc hành trình 40 ngày này, không còn là những con người của ngày hôm nay, nhưng là những con người mới, được tái sinh trong tình yêu và ánh sáng của Chúa Phục Sinh.
Amen.